Ijabanaa Blogs

Beeki, Rabbiin anaafi sis haa mararfatuu, Rabbiin ol ta’e gabroota Isaa bifa dirqama ta’een tawbaa isaaf qulqulleessuutti ajaje. Rabbiin ol ta’e ni jedhe:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا} [التحريم: 8

“yaa warra amantan! Tawbaa qulqulluu gara Rabbiitti toobadhaa (deebi’aa).”

Rabbiin keenya odoo maleykonni kabajamoon dilii hin barreessin dura akka toobannuuf yeroo nuu kenneera. Ergamaan Rabbii (saw) ni jedhan: “(maleykaan) gara bitaa sa’aatii ja’a gabricha muslimaa dogongore irraa qalama kaasa. Yoo inni gaabbee araarama Rabbirraa barbaade ishee gatee dhiisa. Yoo kana hin taane immoo dilii tokkittiitu itti barreeffamti.” Xabraaniin Alkabiir keessattiifi Albayhaqiitu Shu’ab Al-iimaan keessatti gabaasan. Albaaniin hasan godheera. Yeroon biraa kan kennamuuf immoo erga barreeffamee ka’ee hanga baallamni du’aa dhufutti eeguudha.

Musiibaan namoota baay’ee kan yeroo ammaa, isaan guddina Rabbii ol ta’ee hin sodaatanu. Halkaniifi guyyaa gosa dilii baay’eedhaan Isa faallessu. Ammas isaan keessaa nama dilii tuffachuudhaan mokkorametu jira. Garii isaanii kan inni dilii xixiqqoo lubbuu isaa keessatti tuffatu argita.

Fakkeenyaaf ni jedha: ‘gara ajnabiyyaa¹ ilaaluun yookiin harkaan qabuun maal miiti? Kana irraa ka’uudhaan gaazeexaafi fiilmii keessatti gara haraamaa ilaaluutti dhaqqabu. Inumaayyuu gariin isaanii yeroo haraama ta’uu waan tokkoo bare tuffachuudhaan ‘dilii hagamtu keessa jira?’ jedha. Ogga qabatama argamaaru kana barte mee jidduu isaatiifi jidduu hadiisa lamaan armaan gadii kan Sahiiha Imaama Bukhaarii irraa fudhanneen waliin madaali.

1. Anas irraa odeeffamee (ra) ni jedhe: “isin hojii baay’ee kan ija keessan keessatti ija garbuu irra xiqqoo taate hojjattu. Nuti immoo bara Ergamaa Rabbii (saw) waan nama halaaktu irraa lakkoofna turre.”

2. Ibn Mas’uud irraa odeeffamee (ra) ni jedhe: “dhugumatti Mu’uminni dilii isaa akka waan gaara isatti kufuu sodaatu jala taa’aaruutti ilaala. Jallataan immoo dilii isaa akka tisiisa funyaan isaa irra tarraan harka isaatiin akkana jedhee ofirraa deebiseetti ilaala.”

Amma warri kun yeroo hadiisa Ergamaa Rabbii (saw) kan armaan gadii dubbisan badii dubbii kanaa madaaluu ni danda’uu? “dilii tuffachuu irraa fagaadhaa. Fakkeenyi nama dilii tuffatuu akka ummata dirree wahii irra qubatanii inni kun muka tokko fidee sunis muka biraa fidee hanga waan ittiin nyaata isaanii bilchiissuu danda’an walitti qabataniiti.

1 Ajnabiyyaa jechuun warra akka sharii’aatti wal fuuchuun eeyyamamuudha. Kana jechuun warra mahaarima (firoota) hin ta’in jechuudha.

Namni dilii tuffatu abbaan ishee gaafa ittiin qabame isa halaakti.” Gabaasa biraatiin immoo Ergamaan Rabbii (saw) ni jedhan: “dilii tuffachuu irraa fagaadhaa; diliin namicha irratti walitti qabamtee isa halaakti.” Ahmadtu gabaase.

Akka warri beekumsaa dubbatanitti diliin xiqqoon yoo hayaa dhabuun, dhimma godhachuu dhiisuuniifi Rabbiin sodaachuu dhiisuun ishee tuffachuu waliin wal ga’e dilii gurguddaatti ishee dhaqqabsiisa. Inumaayuu sadarkaa dilii gurguddaa keessa ishee kaa’a. Kanaafuu, irra turuu waliin diliin xiqqoon hin jiru (guddaatti jijjiirama jechuudha). Istighfaara waliin immoo diliin guddaanuu hin jiru (Rabbiin ni araarama jechuudha).

Nama haalli isaa akkana ta’een ni jenna: gara xiqqeenya dilii hin ilaalin; garuu gara guddina Rabbii faallessitee ilaali.

Kun jechoota yoo Rabbiin fedhe warri dhugaa, warri dilii isaaniitiifi hanqisuu isaanii ofirratti beekan ittiin fayyadamanuudha. Warri jallina isaanii keessa dhama’anuufi jallina keessa turan ittiin hin fayyadamanu.

Isheen nama jecha Rabbii kanatti amanuufi:

نَبِّئْ عِبَادِي أَنِّي أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِيمُ (49) وَأَنَّ عَذَابِي هُوَ الْعَذَابُ الْأَلِيمُ (50)} [الحجر: } 50 ،49]

“Ani dhugumatti Anatu araaramaa, rahmata godhaa dha” jechuu gabroota kiyyatti odeessi.” (Alhijr: 49). Akkasumas nama isa kanattis amanuufi: “Adabni kiyyas isatu adaba laalessaadha” (jeechuus itti himi).” (Alhijr: 50)

Islaamummaan amantii dubbisuu fi beekumsa barbaaduuf iddoo guddaa kennituudha. Faayidaan kitaaba dubbisuu amantii Islaamaa keessatti baay’ee bal’aa fi gadi fagoodha.

1. Ajaja Rabbii (SWT) Guutuu Dha.
Wanti jalqaba Qur’aana keessatti bu’e jecha “Iqra’!” (اقْرَأْ) jedhu yoo ta’u, hiikni isaas “Dubbisi!” jechuudha. Kun Surah Al-Alaq keessatti argama. Kun agarsiisa guddaadha kan Islaamummaan dubbisuu fi barachuuf xiyyeeffannaa hangamii akka kennitu. Kanaafuu, Muslimni yeroo kitaaba dubbisu, ajaja Gooftaa isaa isa jalqabaa hojiirra oolchaa jira.

2. Iimaana (Amantii) Cimsuu fi Rabbitti  Dhihaachuu.
Kitaabni hundarra caalu kan dubbifamuu qabu Qur’aana. Qur’aana dubbisuun, hiika isaa xiinxaluun (Tafsiira), fi ergaa isaa hubachuun iimaana namaa ni cimsa. Aayatoota Rabbii dubbisuun jaalala, sodaa fi abdii Rabbiif qabnu dabala. Akkasumas kitaabota waa’ee siiraa (seenaa) Ergamaa Rabbii (SAW), seenaa nabiyyoota biroo, fi waa’ee Maqaa fi Sifaata Rabbii dubbisuun, amantii keenyaaf jabina ta’a.

3. Beekumsa (Ilmii) Barbaaduun Dirqama (Faardii) Dha.
Ergamaan Rabbii (SAW) akkana jedhan: “Beekumsa barbaaduun Muslima dhiiraa fi dubartii hunda irratti dirqama.” Kanaafuu, dubbisuun karaa ittiin dirqama amantii keenyaa kana bahannudha. Beekumsi ifa (nuur) yoo ta’u, wallaalummaan dukkana. Namni beekumsa qabu karaa sirrii argachuu fi wantoota halaala fi haraama ta’an adda baafachuun isaaf laafa.

4. Sadarkaa Ol’aanaa Argamsiisa.
Rabbiin (SWT) Qur’aana keessatti akkana jedha: “…Rabbiin isin keessaa warra amanan, fi warra beekumsi kennameef sadarkaadhaan ol isin kaasa…” (Surah Al-Mujadila, 58:11).
Kun agarsiisa beektonni (Ulamaa’onni) fi namoonni beekumsa barbaadan Rabbi biratti sadarkaa guddaa akka qaban agarsiisa. Dubbisuun furtuu beekumsaati.

5. Seenaa Irraa Barachuuf:
Qur’aanni seenaa ummattoota durii kanneen toltuu hojjetanii milkaa’anii fi kanneen hamtuu hojjetanii badanii bal’inaan dubbata. Seenaa kanneenii fi seenaa Islaamaa kan biraa dubbisuun, dogoggora darbe irraa barannee jireenya keenya sirreessuuf, akkasumas ciminna warra gaggaarii irraa qooddachuuf nu gargaara. Keessattuu seenaa (Siiraa) Nabi Muhammad (SAW) dubbisuun, fakkeenya gaarii (uswah hasanah) jireenya keenyaaf arganna.

6. Addunyaa fi Aakiraaf Hubannoo Gaarii Qabaachuuf;
Dubbisuun waa’ee amantii keenyaa qofa osoo hin taane, waa’ee saayinsii, herrega, fayyaa fi beekumsa addunyaa biroos hubannoo akka qabaannu nu taasisa. Beekumsi kun immoo hawaasa keenya tajaajiluuf, da’waa (gara Islaamummaatti waamuu) gochuuf, fi shakkiiwwan amantii keenyarratti ka’an deebisuuf nu gargaara. Namni dubbisu jireenya addunyaa kanaa fi Aakiraa wal simsiisee jiraachuuf hubannoo gaarii qabaata.

7. Hojii Gaarii Itti Fufiinsa Qabu (Sadaqah Jaariyah) Argamsiisa:
Namni beekumsa baratee, kitaaba tokko barreesse yookiin kitaaba faayidaa qabu namaaf kenne, yoo du’eellee mindaan (sawaabni) isaa itti fufa. Hanga namoonni kitaaba sana dubbisanii irraa fayyadamanitti, mindaan sun isaaf katabamaa deema. Kun faayidaa guddaa fi itti fufiinsa qabudha.

Islaamummaa keessatti dubbisuun gocha yeroo ittiin dabarsinu qofa osoo hin taane, ibaadaa (gocha gabbaruu) guddaadha. Inni karaa ittiin Rabbiin itti dhihaannu, iimaana keenya cimsannu, dirqama amantii keenyaa bahannu, fi jireenya addunyaa fi aakiraa keenyaa ittiin fooyyeffannudha. Kanaafuu, Muslimni tokko yeroo isaa irraa muree kitaabota gaggaarii dubbisuun isarraa eegama.

Qabxiin ilmaan namaa hundi beekuu qaban wajjiin walqabatee qabxiilee hedduu kaasuun barbaada. Tariitii Namoota beekumsa hin qabne hedduu fayyaduu danda’a. Kan hubannoo qabaniifis dabalata ni ta’a. Akkkasumas Namoonni hin beeknes beekuu qaban. Garuu amanuun waan biraati.

1ffaa: Islaamummaa fi Madda Islaamummaa

Islaamummaa fi madda Islaamummaa beekuu barbaannaan Qur’aanaa fi Hadiisota sirrii ta’an xiinxalaan dubbisuu fi beekuu nama gaafata. Waa’ee Islaamummaa yoo dhageessu jalqabarratti sammuun kee gaafii siif kaasuu danda’a. Islaamummaan eessaa dhufte? jechuu dandeessa. Gaaffii gaarii ta’a. Hanga deebisaa isaa argattutti qorannaa kee itti fufuu qabda. Maddi amantaa kanaa Rabbiin biraayi, kun deebii isa sirriidha. Akkamitti jettee gaafachuu dandeessa?

Islaamummaan amantaa Rabbiin biraa dhufeedha. Erga Rabbiin biraa dhufuun siif mirkaanaa’ee jiraatee, bakka itti dhugaa ta”uunsaa dubbatame barbaadda. Kanaafis baay’ee cinqamuu nama hin barbaachisu. Deebisaan Qur’aanaa fi Hadiisota Sirriidha. Qur’aana kabajamaa keessatti Maddi Islaamummaa Rabbiin biraa ta’uu wajjiin walqabatee haala armaan gadii kanaan haa hubannuu ykn haa qorannuu…

Qorannoo 2ffaa

-Islaamummaan amantaa Rabbiin ilmaan namaa irratti uumeedha. Kana jechuun ilmaan namaatu Islaamummaa irratti dhalatan jechuudha. Quraanni akkana jedheera:

Amantaan Rabbiin ilmaan namaa irratti uume Islaamummaadha, uumaa Rabbii jijjiiruun hin jiru. Santu amantaa sirriidha. [Suuraa Ruum 30:30

Mee jecha Afaan Arabaa “Fixraa” jedhu haa ilaallu. Fixraa jechi jedhu; jacha afaan Arabaa yommuu ta’u, Hiikni isaa immoo uumama jechuu ta’a..

Jechi “laa Tabdiila” jedhu kana yoo xiinxallu, kana jechuun uumaa Rabbii jijjiiruun hin jiru jechuu ta’a. Icciitiin keewwata kana keessa jiru, fakkeenya tokko fudhannee haa ilaalluu, kiristaanummaa keessatti Daa’imni tokko dhiira ta’ee yoo dhalate, Guyyaa 40 booda kiristaanummaa kaasan, Dubartii yoo taate immoo guyyaa 80 booda kiristaanummaatti geeddaran. Sababbiin kanaa; Yoo odoo kiristaanummaatti hin geeddarre kan dhiifamtu taate “Daa’imni sun muslima tahuu waan amananiifi. Kanaaf jecha Rabbiin (sw) uumaa Rabbii akka hin jijjiirre akeekkachiise.

Ergamaan Rabbii (Sallallaahu Aleeyhi Wosallam) sahiiha Bukaarii keessatti akka ibsametti, Daa’imman hundi yeroo dhalatan Islaamummaa irratti akka dhalatan ibsanii jiran, Garuu dhiibbaa Haadhaa fi Abbaatiin gara Amantaa birootti geeddaramu jedhan. Aadam irraa eegalee hanga har’aatti namoonni guutuun Islaamummaa irratti dhalachaa har’a gahan.

Namoonni hubannoo fi beekumsa gahaa hin qabne, ilaalcha Nabi Muhammad (s.a.w) araboota qofaaf ergaman jedhan qabu. Garuu Qur’aana kabajamaa fi Hadiisota sirrii xiinxalaan yeroo dubbifte, Keewwanni tokko kan Nabi Muhammad (saw) araboota qofaaf ergaman jedhu hin jiru.

Nabi Muhammad (s,a,w) Kan ergamaniif, ummata addunyaa hundaafi. Dhimma kana ilaalchisee Rabbiin (s.w) Qur’aana kabajamaa keessatti akkana jechuun dubbate.

﴿وَمَآ أَرْسَلْنَٰكَ إِلَّا كَآفَّةًۭ لِّلنَّاسِ بَشِيرًۭا وَنَذِيرًۭا وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ﴾
                                                        
{Nuti nama hundaaf walumaagalatti gammachiisaa fi akeekkachiisaa goonee malee si hin ergine. Garuu irra hedduun Namootaa hin beekan.}   [Saba’ 34:28]

Ragaaleen Nabi Muhammad (s.a.w) addunyaaf, ergamuu isaanii ibsan Qur’aana kabajamaa keessatti bakka heddutti dubbatamanii jiru. Rabbiin (s.w) Qur’aana kabajamaa keessatti akkana jedha:

﴿تَبَارَكَ ٱلَّذِى نَزَّلَ ٱلْفُرْقَانَ عَلَىٰ عَبْدِهِۦ لِيَكُونَ لِلْعَٰلَمِينَ نَذِيرًا ﴾ 
                                                           
{Inni Furqaan (Qur’aana) akka Aalama hundaaf dinniinaa (sodaachisaa) ta’uuf, Gabricha isaa irratti toltuun isaa baay’atte.}  [Furqaan 25:1]

Qur’aanni ammas akkana jedha:

﴿قُلْ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنِّى رَسُولُ ٱللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا ٱلَّذِى لَهُۥ مُلْكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ يُحْىِۦ وَيُمِيتُ ۖ فَـَٔامِنُوا۟ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِ ٱلنَّبِىِّ ٱلْأُمِّىِّ ٱلَّذِى يُؤْمِنُ بِٱللَّهِ   وَكَلِمَٰتِهِۦ وَٱتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ﴾
                                                          
{ Jedhi; “Yaa namoota! dhugumatti, Ani Ergamaa Rabbii isa Mootummaan Samii fi Dachii kan isaa ta’e irraa gara hunda keessaniitti (ergameedha). Isa malee dhugaan Gabbaramaan hin jiru. Ni jiraachisa, ni ajjeesas. Rabbii fi Ergamaa isaa, kan Nabiyyii hin dubbifnee fi hin barreessine ta’ee Rabbii fi jechoota isaatti Amanutti, amanaa. Akka qajeeltaniif jecha isa hordofaa.}  [A’araaf 7:158]

Nabi Muhammad (s.a.w) Rahmata addunyaati. Dhimma kana ilaalchisee Qur’aanni akkana jedhee dubbate.

  ﴿وَمَآ أَرْسَلْنَٰكَ إِلَّا رَحْمَةًۭ لِّلْعَٰلَمِين﴾
                                                                                 
{Aalama hundaaf Rahmata taasifnee malee waan biraatiif si hin ergine.} [Anbiyaa’a 21:107]

Ergamaan Rabbii nagayaa fi Rahmanni isaanirra haa jiraatuu akkana jedhan:

( Ani wantoota shan kan Nabiyyoonni naan duraa hin kennamin kenname, sana keessaa tokko; Nabiyyoonni gara saba isaanii ergamaa turan, Ani garuu dhala namaa hundaafan ergame.)  (Sahiiha Bukaarii,333, fi Muslim 521)

“Rasuulli Rabbii Sallallaahu Aleeyhi Wasallam, Guyyaa Qiyaamaa Guyyaa Gaaddisa Rabbii malee Gaaddisni biraa hin jirre, Rabbiin nama torba Gaaddisa isaa jala kaayaa Ja’e” Hadiisa Kana Bukhaarii fii Muslimtu Gabaase

Namoonni Torban saniis akka Armaan Gadii kana ….

1: Bulchaa Ykn Daanyaa Haqaan Nama Hogganu
2: Dargaggeessa Ibaadaa Rabbii Irratti Guddate
3: Nama Qalbiin isaa Masjiidatti Rarraatuu taate
4: Namoota lama kan Rabbumaaf Jecha wal jaalatee ammaas jaalaluma Rabbii sanirratti addaan bahe.
5: Gurbaa tokko kan dubartiin aangoo fii bareedina qabdu takka koottuu Badii natti dalagi jattee isa yaamtee, Ani Rabbiin sodaadha ja’ee jalaa dide.
6: Nama tokko kan dhokeessee sadaqaa kennate hanga waan harki mirgaa isaa kennitu harki biraa isaa hin beeynetti.
7: Nama Yeroo kophaa isaa taa’u Rabbi Yaadatee ijji isaa imimmaan Dhangalaastu.

• Mee Yaa obboleeyyan kiyya anaa fii isin hoo Warra Torban kana keessa ni jirra moo hin jirruu ammumarraa eegallee if haa gaafannuu.

• Oowwi Guyyaa qiyaamaa lallaafaa akka Addunyaa kana sitti hin fakkaatin, Guyyaa Qiyaamaa namni hundi hanguma Badii isaatiin oowwarraa kan kahe dafki isarraa yaa’u isa ukkaamsuuf taa’a.

• Kanaafuu Yaa obboleeyyan kiyya mee akka Guyyaa San Gaaddisa Arshii Rahmaan jala teenyuuf ammumaan wantoota asii olitti irraa dubbanne kanaa fii kan biraatiis hojjannee Guyyaa San haa gaaddiseeffannuu.

• Rabbiin Warra guyya San Gaaddisa isaa jala taa’u Irraa Nu Haa Taasisuu.

• Obboleessa kiyya atiis obboleeytii tiyya barreeffama kan dubbisii kheeyrii tanarraa qooda furadhu akkasumas gorsi akkanaa akka isin dhaqqabuuf nu hordofaa.

1: Mukni Firiin Beekama
2: Jaartiin Gaafa Jaarsi Miskiinawe Beekamti
3: Saahibni Yeroo Rakkoo Beekama
4: Mu’uminni Yeroo Mokkorame Beekama
5: Arjaan Yeroo Itti Haajaman Beekama

1: Mukni hedduun yoo baala isaa ykn dhaabbata isaa laalan Wal namatti fakkaachuu ni mala, garuu gaafni inni sirritti beekkamu Yeroo firii baase.

2: Gaafa quufaa fii ballinaa jaartiin gaariidha moo badduudha ja’anii addaan beekuun ni ulfaatti, garuu Gaafa Abbaan manaa waa harkaa dhabee miskiinawe maalummaan jaartiin tan Dhugaa San beekkamti.

3: Hiriyaan kee akka si jaalatu, akka bakka siif Qabu, akka si mararfatu baruun Gaafa ballinaa hedduu ulfaatti, maalif jennaan Gaafa quufaa fii ballinaa kan deemu hundaatu si jaalata gaafa rakkatte ammoo hiriyaan Dhugaa fii sobaa addaan namaaf baati.

4: Namni tokko dhugaan Rabbitti amanuun isaa kan beekkamu gaafa hamtuun ykn balaan takka irra geesse adda beekkama, balaa addaa addaatiin mokkoramee yoo Rabbii isaatiif ja’ee obse Dhugumaan namni San mu’umina.

5: Arjaa kan ja’amu kan Gaafa namni haajame haajaa San nama baasu, rakkattee itti haajamtee arjummaa isaa osoo hin mirkaneeffatin namni Kun arjaadha jechuun akkaan ulfaatti.

🪷🖊. Irra guddaa wanta Nama mu’minaa akka inni Rasuularratti ﷺ Salawaata heddumeeysu isa taasisu keessaa tokko hadiisaa Guddaa kan *” Nama anarratti Salawaata tokko buuse; Rabbiin Rahmata 10 isarratti buusa “* ja’uudha.

☘🖊. Mee naa wajjiin furadhu!. Salawaata hunda ati Rasuularratti ﷺ buustuuni Rabbiin taraa 10 Rahmata sirratti buusa. Shuf akka ati dhimma kana qabatamaan qalbiidhaan gad lallaalaa naa wajjiin deemtuun hawwe.

☘🖊. Laali mee ! Rabbii samiilee fi dachiilee Rabbii aalamaatu 10 rahmata sirratti buusaa??????… hiiiiii!!.

📃Mee silaa yeroo 100 salawaata buustee hoo??
📃Mee silaa 1000 salawaata buustee hoo ree ??
📃Mee Yaadi mee silaa kumaatamaan salawaata  buusurraa taateehoo???.

Subhaanallaah.

🪷🖊. Wallaahi! Sila namni tokko asarri rabbiin rahmata isirratti buusuun diin,qajeelloo fii qulqullina qalbii isaarratti qabdu beekee ; Arraba isaatiin Rasuularratti salawaata buusuurraa hafuura hin baafatu ture.

☘🖊. Bar kanaaf jecha; irra caalaa nama qajeelloo gurguddoo fii xuma’niinaa baay’ee qabu Namoota Rasuularratti ﷺ salawaata heddumeeysan ta’uu argina. Sababni maal akka ta’ee beeytaa?. Rahmata rabbiinﷻ garbicha isaatirratti buusuun rabbiin ﷻ garbicha isaa kana dukkanoota garagaraatirraa gara ifaa isa baasa. { هُوَ ٱلَّذِی یُصَلِّی عَلَیۡكُمۡ وَمَلَـٰۤىِٕكَتُهُۥ لِیُخۡرِجَكُم مِّنَ ٱلظُّلُمَـٰتِ إِلَى ٱلنُّورِۚ وَكَانَ بِٱلۡمُؤۡمِنِینَ رَحِیمࣰا }
[Surah Al-Aḥzāb: 43]

📃🖊. Qooda kee kan Salawaatarraa qabaachuu qabdu hin dagatin. Wirdii dhaabbattuu yeroo tokkollee addaan hin murre taasifadhu.

🪷🖊. Sakhaawiin Rahimahullah akkana ja’a ” Kaayyoon barbaadamtuu warraa duraa fii booda Rahmata rabbiiﷻ  tokko argachuudha. [ Erga kan Rabbiin Rasuula isaa irratti salawaata buusuun garboota isaa irratti kan Rahmata buusu ta’ee ] mee akkamitti salawaata buusuu heddumeeyfachuu dhabuu fii irraa dagachuun  Nama mu’minaatirraa bareeda? ]|*.

《اللَّهُمَّ صَلِّ علَى مُحَمَّدٍ وعلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كما صَلَّيْتَ علَى إبْرَاهِيمَ، وعلَى آلِ إبْرَاهِيمَ، إنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اللَّهُمَّ بَارِكْ علَى مُحَمَّدٍ وعلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كما بَارَكْتَ علَى إبْرَاهِيمَ، وعلَى آلِ إبْرَاهِيمَ إنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.》

ﻋَﻦْ ﺃَﺑﻲ ﻫُﺮَﻳﺮَﺓ ﺭﺿﻲ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻋَﻦِ ﺍﻟﻨﺒِـﻲِّ ﺻﻠﻰ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﻗَﺎﻝَ : ‏( ﻣَﻦ ﻧَﻔَّﺲَ ﻋَﻦْ ﻣُﺆﻣِﻦ ﻛُﺮﺑَﺔً ﻣِﻦ ﻛُﺮَﺏِ ﺍﻟﺪُّﻧﻴَﺎ ﻧَﻔَّﺲَ ﺍﻟﻠﻪُ ﻋَﻨﻪُ ﻛُﺮﺑَﺔً ﻣِﻦْ ﻛُﺮَﺏِ ﻳَﻮﻡ ﺍﻟﻘﻴﺎﻣَﺔِ، ﻭَﻣَﻦْ ﻳَﺴَّﺮَ ﻋﻠﻰ ﻣُﻌﺴﺮٍ ﻳَﺴَّﺮَ ﺍﻟﻠﻪُ ﻋَﻠَﻴﻪِ ﻓﻲ ﺍﻟﺪُّﻧﻴَﺎ ﻭﺍﻵﺧِﺮَﺓ، ﻭَﻣَﻦْ ﺳَﺘَﺮَ ﻣُﺴﻠِﻤﺎً ﺳَﺘَﺮَﻩُ ﺍﻟﻠﻪ ﻓﻲ ﺍﻟﺪُّﻧﻴَﺎ ﻭَﺍﻵﺧِﺮَﺓ، ﻭَﺍﻟﻠﻪُ ﻓﻲ ﻋَﻮﻥِ ﺍﻟﻌَﺒﺪِ ﻣَﺎ ﻛَﺎﻥَ ﺍﻟﻌَﺒﺪُ ﻓﻲ ﻋَﻮﻥِ ﺃَﺧﻴﻪِ

Abbaa Hureeyraa irraa odeeyfame, ergamaa rabbii nagayaa rahmanni irra haa jiraatu isarraa odeeyfamee akkana je’e…

“Namni rakkoo takka nama Muslimaa irraa fure rakkoon sanuu rakkoo duniya tan taate, rabbiin subhaanahu wata’aala rakkoo guyyaa qiyaamaa hamtuu san(guyyaa namuu machaa’u san, guyyaa rifaaturraa daa’imatti arriin baatu san, guyyaa rifaaturraa ulfi garaa utaalee bahu san, guyyaa rifaaturraa haadha fi abbaan ilmaan arra addunyarratti lubbuu baasaniif kana darbanii ori’an, guyyaa aduun dhuftee nutti gad dhihaattu san, guyyaa siraaxarraa mucucaatanii laga jahannami kufan san Nama rabbiin sattare malee, guyyaa wanti hundi ragaa namatti bahu san……) san irraa furee najaa isaa baasa nama arra rakkoo obboleeysaa fure, akkasuma nama deegaa tokkorratti laaffise rabbiin amrii dunya aakhiraa isaaf laaffisa, akkasuma namni nama muslimaa tokko sattare rabbiin addunyaa aakhiratti isa sattara. Rabbiin gargaarsa gabrichaa keeysatti tahaadha waan gabrichi gargaarsa obboleeysa isaa keeysatti taheen.”

Way mi’aa hadiisa rasuulaa saw. Zamana keenya kana garuu dubbiin faallaa fakkaatti Yaa obboleeyyan Islaamaa rakkoo walirraa furuu mitii rakkoo keeysa wal keenya, rakkoon obboleeysa keenyaa nu gammachiisti. Amrii takka namarra laaffisuu daran walirra jabeeysuu heddummaata wal sattaruun haftee wal duubaa haasoynee maqaa wal balleeysuun nuuf laaffatte. Yaa obboleeyyan bar silaa eeybii teenya ta rabbiin rahmata isaatiin nu dhooyse beeynee waa eeybii nama biraa baasnee maqaa wal hin balleeysinu

Way waa tolteefii

Ergaa Abdulhakim Awel irraa

Obboleewwan koo dhiiraa fi dubartoota kabajamoo hundumaaf.

Obboleewwan koo, sirriitti dubbisuun hundumaaf baay’ee murteessaa dha.

Faayidaawwan Ilaalcha Gaarii Qabaachuu
Faayidaawwan ilaalcha gaarii baay’eedha, akkasumas salphaatti arguun ni danda’ama. Garuu wanti salphaatti mul’atu salphaatti dagatamuu yookiin dhabamuu danda’a.

Muraasa cuqaasuuf:

• Ilaalchi gaariin oomishaa dabala,
• Hojii garee cimsa,
• Rakkoolee fura,
• Qulqullina fooyyessa,
• Haala nama gammachiisu uuma,
• Amanamummaa horata,
• Bu’aa dabala,
• Walitti dhufeenya hojjettootaa, abbootii hojii fi maamiltoota waliin fooyyessa,
• Dhiphina xiqqeessa,
• Nama miseensa hawaasaa bu’aa qabeessa fi biyya isaatiif qabeenya ta’uuf gargaara,
• Akkasumas nama dhuunfaaf amala miidhagaa kenna.

Bu’aawwan Ilaalcha Hamaa Qabaachuu
Jireenyi keenya gufuuwwan hedduu qaba, ilaalcha hamaa qabaachuun immoo gufuu keenya isa guddaa nuti ofii keenyaaf uumnu taana.

Namoonni ilaalcha hamaa qaban:

• Hiriyummaa,
• Hojii,
• Gaa’ilaa fi
• Walitti dhufeenya eeguuf rakkatu.

Ilaalchi isaanii gara hadha, gufuu, jireenya kaayyoo hin qabne, dhukkuba, akkasumas dhiphina guddaatti isaan geessa.

~ Yeroo baay’ee sammuu cimaa fi murtoo gaarii walitti makna.
~ Namni tokko sammuu cimaa qabaatee, garuu murtoo gaarii dhabuu danda’a.
~ Gorsitoota kee of eeggannoon filadhu, murtoo kee itti fayyadami.

Namni tokko barnoota qabaatee yookiin dhabeetu milkaa’uu danda’a yoo “C” shan kana qabaate:

1. Amala (Character)
2. Kutannoo (Commitment)
3. Amantaa Cimaa (Conviction)
4. Kabaja (Courtesy)
5. Jaajjummaa (Courage)

Of eeggadhaa! Yaadota kana baay’ee namatti tolaa.

Wallaalummaa

Beekumsa fakkeessuun barnoota miti, garuu wallalummaa dha. Namoonni gowwoonni ofitti amanamummaa addaa kan wallalummaa irraa dhufu qabu. Wallaluun salphina guddaa miti, garuu barachuuf yookiin wantoota sirnaan hojjechuuf fedhii dhabuun salphina dha.

Pooronoogiraafii:

Gochi kun hawaasa keenya keessa babal’achaa jira. Pooronoogiraafiin dubartootaa fi daa’imman nama ta’uu dhabsiisuu malee homaa miti. Bu’aan pooronoogiraafii:
1. Dubartoota nama ta’uu dhabsiisa.
2. Daa’imman miidha.
3. Gaa’ila diiga.
4. Humna saalaan raawwatamu jajjabeessa.
5. Amalootaa fi duudhaalee gaarii xiqqeessa.
6. Dhuunfaa, maatii fi hawaasa balleessa.

Milkaa’inni kaayyoo gaarii tokko galmaan ga’uu dha.

Kennaa Guddaa

Ilmi namaa, uumamtoota hundumaa keessaa, qaamaan kan adduunyaa kanaaf gadi bu’aa ta’e dha. Akkuma simbirroo balali’uu hin danda’u, sanyii xiqqoo tokkoon ajjeefamuu danda’a, leenca hin fiigu, bishaan keessa akka bofaa hin dhedheebuu, mukatti akka jaartii hin koru, ija risaa hin qabu, akkasumas qeensa yookiin ilkaan allaattii hin qabu. Qaamaan, ilmi namaa humna hin qabu fi of-eeguu hin danda’u. Garuu uumamni ogummaa fi gaarummaa qaba. Kennaan uumamaa inni guddaan namaaf kenname dandeettii yaaduuti. Inni naannoo mataa isaa uumuu danda’a, bineensonni garuu naannoo isaaniitti of mijeessu. Gaddeessaa, namoonni muraasni qofti kennaa guddaa kana, dandeettii yaaduu isaanii, guutummaatti fayyadamu. Kufaatiin gosa lama qaba: isaan hojjetanii hin yaadin fi isaan yaadanii hin hojjenne. Jireenya keessa utuu dandeettii yaaduu keenya hin fayyadamne deemuun akka utuu hin qabne dhukaasuu ti. Jireenyi akka caffeteeriyaa ti. Wixxiddoo kee fuuta, nyaata kee filatta, achi fulaa biraa kaffalta. Wanta barbaadde hunda argatta yoo gatii isaa kaffaluuf qophoofte. Caffeteeriyaa keessatti, yoo namoota akka si tajaajilan eegde, bara baraaf eegda. Jireenyi akkuma sana. Ati filannoo goota, gatii isaa kaffalta.

Gabaabummaan Ergaa Kanaa

Ergaan Abdulhakim Awel kun gorsa jireenyaa fi hubannoo garaagaraa kan dhuunfaa, hawaasaa fi amala irratti xiyyeeffatu dha.

1. Ilaalcha (Attitude): Ilaalchi gaariin oomishaa dabaluu, hojii garee cimsuu, rakkoolee furuu, fi walitti dhufeenya fooyyessuu danda’uu isaa ibsa. Ilaalchi hamaan immoo hadha, jireenya kaayyoo hin qabne, fi dhiphina fiduu danda’a jedha.
2. Sammuu fi Murtoo (Intelligence & Judgment): Sammuu cimaa fi murtoo gaarii addaan baasee, murtoo gaariin barbaachisaa ta’uu fi gorsitoota filachuuf of eeggachuun akka qabu gorsa.
3. Milkaa’ina (Success): Milkaa’inni barnoota qabaachuun yookaan dhabuun akka hin murtoofne, garuu amaloota gurguddoo shanan “C” (amala, kutannoo, amantaa cimaa, kabaja, jaajjummaa) irra akka hundaa’u ibsa. Milkaa’ina jechuun kaayyoo gaarii tokko galmaan ga’uu dha jedha.
4. Wallalummaa (Ignorance): Beekumsa fakkeessuun wallalummaa ta’uu isaa fi ofitti amanamummaan wallalummaa irraa dhufu akka jiru akeekkachiisa. Barachuuf fedhii dhabuun salphina guddaa ta’uu isaa gorsa.
5. Pooronoogiraafii: Pooronoogiraafiin miidhaa guddaa hawaasaaf qabu ibsa: dubartootaa fi daa’imman nama ta’uu dhabsiisa, gaa’ila diiga, humna saalaan raawwatamu jajjabeessa, duudhaalee amalaa fi kabajaa xiqqeessa, akkasumas dhuunfaa, maatii fi hawaasa balleessa.
6. Kennaa Yaaduu (Gift of Thought): Ilmi namaa qaamaan uumamtoota biroo irra laafaa ta’us, kennaan isaa inni guddaan dandeettii yaaduu isaa akka ta’e ibsa. Garuu namoonni muraasni dandeettii kana guutumaatti fayyadamuu dhabuu isaanii ibsa. Jireenya akka caffeteeriyaa tti fakkeessee, filannoo keenyaaf gatii kaffaluun akka barbaachisu dhaamsa guddaa dabarsa.

Gaaffii 1ffaa
❇️ Wantoota Rabbiin Uume hunda uumaan akkaan Guddoo maali?

Deebii
1. Arshii

Gaaffii 2ffaa
❇️ Ergamaan Rabbii SAW isiin tun dhuka ibaadaati tan ja’aniin maali?

Deebii
2. Du’aa’iidha

Gaaffii 3ffaa
❇️ Mazhabni Islaamaa afran Eenyu fa’a?

Deebii
3.  ✍.Abu Haniifaa
     ✍.Imaamu Maalik
     ✍.Imaamu Ashaafi’iyyi
     ✍. Imaamu Ahmad bin  
             Hanbal                     
             Rahmatullaahi Aleeyhim

Gaaffii 4ffaa
❇️ Nabiyyoonni Haati Warra/niitiin isaanii kaafira turan Eenyu fa’a?

Deebii
4.  ✍. Nabii Nuuh(A.S) fi
     ✍. Nabii Luux (A.S)

Gaaffii 5ffaa
❇️ Sahaabaan Nabi Muhammad (S.A.W) Wajjin Xaa’if dhaqe Eenyu?

Deebii
5. Zayd bin Al-haaris

Gaaffii 6ffaa
❇️Gorsaan/Kuxbaa Godhaan Nabiiyyoota Eenyu?

Deebii
6. Nabii Ibraahim (A.S)

Gaaffii 7ffaa
❇️ Ijoolleen Abdi manaaf akaakayyuu Rasuulla (S.A.W) Meeqa?

Deebii
7. Afur. Isaanis:-
           ✍.Nawfal
          ✍.Haashim
          ✍.Abdushams
          ✍.Muxxalib

Gaaffii 8ffaa
❇️ Maqaan lola badrii kan biraa Meeqa?

Deebii
8. Sadi. Isaanis:-
               ✍.Furqaan
               ✍.Fussilat
               ✍.Safwaan

Gaaffii 9ffaa
❇️ Gosoonni Madiinaa Keessa jiraataa turan Meeqa?

Deebii
9. Lama. Isaanis:-
               ✍.Gosa Awsii
               ✍.Gosa Khazraj

Gaaffii 10ffaa
❇️ Gosoota yahuudaa Madiinaa Keessa jiraataa turanii Meeqa?

Deebii
10. Sadi. Isaanis:-
               ✍.Banuu Qureeyzaa
               ✍.Banuu Qeeynuqaa’i
               ✍.Banuu Nadr

Gaaffii 11ffaa
❇️ Sahaaboota Nabii keessaa dubartiin haadha sabbata Lamaa ja’amtee tan yaamamtu Eenyu?

Deebii
11. Asmaa binti Abibakar(R.A)

Gaaffii 12ffaa
❇️ Gaafa lola Uhud ajajaan waraanaa warra gaara gubbaa jiruu kan ture Eenyu?

Deebii
12. Abdallaah ibnu Jubeeyr