Ergaa Abdulhakim Awel irraa
Obboleewwan koo dhiiraa fi dubartoota kabajamoo hundumaaf.
Obboleewwan koo, sirriitti dubbisuun hundumaaf baay’ee murteessaa dha.
Faayidaawwan Ilaalcha Gaarii Qabaachuu
Faayidaawwan ilaalcha gaarii baay’eedha, akkasumas salphaatti arguun ni danda’ama. Garuu wanti salphaatti mul’atu salphaatti dagatamuu yookiin dhabamuu danda’a.
Muraasa cuqaasuuf:
- Ilaalchi gaariin oomishaa dabala,
- Hojii garee cimsa,
- Rakkoolee fura,
- Qulqullina fooyyessa,
- Haala nama gammachiisu uuma,
- Amanamummaa horata,
- Bu’aa dabala,
- Walitti dhufeenya hojjettootaa, abbootii hojii fi maamiltoota waliin fooyyessa,
- Dhiphina xiqqeessa,
- Nama miseensa hawaasaa bu’aa qabeessa fi biyya isaatiif qabeenya ta’uuf gargaara,
- Akkasumas nama dhuunfaaf amala miidhagaa kenna.
Bu’aawwan Ilaalcha Hamaa Qabaachuu
Jireenyi keenya gufuuwwan hedduu qaba, ilaalcha hamaa qabaachuun immoo gufuu keenya isa guddaa nuti ofii keenyaaf uumnu taana.
Namoonni ilaalcha hamaa qaban:
- Hiriyummaa,
- Hojii,
- Gaa’ilaa fi
- Walitti dhufeenya eeguuf rakkatu.
Ilaalchi isaanii gara hadha, gufuu, jireenya kaayyoo hin qabne, dhukkuba, akkasumas dhiphina guddaatti isaan geessa.
~ Yeroo baay’ee sammuu cimaa fi murtoo gaarii walitti makna.
~ Namni tokko sammuu cimaa qabaatee, garuu murtoo gaarii dhabuu danda’a.
~ Gorsitoota kee of eeggannoon filadhu, murtoo kee itti fayyadami.
Namni tokko barnoota qabaatee yookiin dhabeetu milkaa’uu danda’a yoo “C” shan kana qabaate:
1. Amala (Character)
2. Kutannoo (Commitment)
3. Amantaa Cimaa (Conviction)
4. Kabaja (Courtesy)
5. Jaajjummaa (Courage)
Of eeggadhaa! Yaadota kana baay’ee namatti tolaa.
Wallaalummaa
Beekumsa fakkeessuun barnoota miti, garuu wallalummaa dha. Namoonni gowwoonni ofitti amanamummaa addaa kan wallalummaa irraa dhufu qabu. Wallaluun salphina guddaa miti, garuu barachuuf yookiin wantoota sirnaan hojjechuuf fedhii dhabuun salphina dha.
Pooronoogiraafii:
Gochi kun hawaasa keenya keessa babal’achaa jira. Pooronoogiraafiin dubartootaa fi daa’imman nama ta’uu dhabsiisuu malee homaa miti. Bu’aan pooronoogiraafii:
1. Dubartoota nama ta’uu dhabsiisa.
2. Daa’imman miidha.
3. Gaa’ila diiga.
4. Humna saalaan raawwatamu jajjabeessa.
5. Amalootaa fi duudhaalee gaarii xiqqeessa.
6. Dhuunfaa, maatii fi hawaasa balleessa.
Milkaa’inni kaayyoo gaarii tokko galmaan ga’uu dha.
Kennaa Guddaa
Ilmi namaa, uumamtoota hundumaa keessaa, qaamaan kan adduunyaa kanaaf gadi bu’aa ta’e dha. Akkuma simbirroo balali’uu hin danda’u, sanyii xiqqoo tokkoon ajjeefamuu danda’a, leenca hin fiigu, bishaan keessa akka bofaa hin dhedheebuu, mukatti akka jaartii hin koru, ija risaa hin qabu, akkasumas qeensa yookiin ilkaan allaattii hin qabu. Qaamaan, ilmi namaa humna hin qabu fi of-eeguu hin danda’u. Garuu uumamni ogummaa fi gaarummaa qaba. Kennaan uumamaa inni guddaan namaaf kenname dandeettii yaaduuti. Inni naannoo mataa isaa uumuu danda’a, bineensonni garuu naannoo isaaniitti of mijeessu. Gaddeessaa, namoonni muraasni qofti kennaa guddaa kana, dandeettii yaaduu isaanii, guutummaatti fayyadamu. Kufaatiin gosa lama qaba: isaan hojjetanii hin yaadin fi isaan yaadanii hin hojjenne. Jireenya keessa utuu dandeettii yaaduu keenya hin fayyadamne deemuun akka utuu hin qabne dhukaasuu ti. Jireenyi akka caffeteeriyaa ti. Wixxiddoo kee fuuta, nyaata kee filatta, achi fulaa biraa kaffalta. Wanta barbaadde hunda argatta yoo gatii isaa kaffaluuf qophoofte. Caffeteeriyaa keessatti, yoo namoota akka si tajaajilan eegde, bara baraaf eegda. Jireenyi akkuma sana. Ati filannoo goota, gatii isaa kaffalta.
Gabaabummaan Ergaa Kanaa
Ergaan Abdulhakim Awel kun gorsa jireenyaa fi hubannoo garaagaraa kan dhuunfaa, hawaasaa fi amala irratti xiyyeeffatu dha.
1. Ilaalcha (Attitude): Ilaalchi gaariin oomishaa dabaluu, hojii garee cimsuu, rakkoolee furuu, fi walitti dhufeenya fooyyessuu danda’uu isaa ibsa. Ilaalchi hamaan immoo hadha, jireenya kaayyoo hin qabne, fi dhiphina fiduu danda’a jedha.
2. Sammuu fi Murtoo (Intelligence & Judgment): Sammuu cimaa fi murtoo gaarii addaan baasee, murtoo gaariin barbaachisaa ta’uu fi gorsitoota filachuuf of eeggachuun akka qabu gorsa.
3. Milkaa’ina (Success): Milkaa’inni barnoota qabaachuun yookaan dhabuun akka hin murtoofne, garuu amaloota gurguddoo shanan “C” (amala, kutannoo, amantaa cimaa, kabaja, jaajjummaa) irra akka hundaa’u ibsa. Milkaa’ina jechuun kaayyoo gaarii tokko galmaan ga’uu dha jedha.
4. Wallalummaa (Ignorance): Beekumsa fakkeessuun wallalummaa ta’uu isaa fi ofitti amanamummaan wallalummaa irraa dhufu akka jiru akeekkachiisa. Barachuuf fedhii dhabuun salphina guddaa ta’uu isaa gorsa.
5. Pooronoogiraafii: Pooronoogiraafiin miidhaa guddaa hawaasaaf qabu ibsa: dubartootaa fi daa’imman nama ta’uu dhabsiisa, gaa’ila diiga, humna saalaan raawwatamu jajjabeessa, duudhaalee amalaa fi kabajaa xiqqeessa, akkasumas dhuunfaa, maatii fi hawaasa balleessa.
6. Kennaa Yaaduu (Gift of Thought): Ilmi namaa qaamaan uumamtoota biroo irra laafaa ta’us, kennaan isaa inni guddaan dandeettii yaaduu isaa akka ta’e ibsa. Garuu namoonni muraasni dandeettii kana guutumaatti fayyadamuu dhabuu isaanii ibsa. Jireenya akka caffeteeriyaa tti fakkeessee, filannoo keenyaaf gatii kaffaluun akka barbaachisu dhaamsa guddaa dabarsa.