Akka amantii Islaamaatti, kaayyoon uumama ilma namaa ifa, qajeelaa fi Qur’aana keessatti bal’inaan ibsameedha. Kaayyoon uumama ilmaan namaa qabxiilee armaan gadii kana of keessatti hammata. Mee haa ilaalluu:
1. #Kaayyoo_Guddaa: Rabbiin (SW) Qofa Gabbaruu (Ibaadaa) Kaayyoon inni guddaan fi bu’uuraa ilmi namaa uumameef, Rabbiin (Subhaanahuu wa Ta’aalaa) qofa gabbaruu (ibaadaa gochuu) dha. Kunis Qur’aana kabajamaa keessatti ifatti dubbatamee jira.
وَمَا خَلَقۡتُ ٱلۡجِنَّ وَٱلۡإِنسَ إِلَّا لِيَعۡبُدُونِ
Jinniifi ilma namaa akka Ana qofa gabbaraniif malee hin uumne. [Zaariyat 51:56]
Hiikni Ibaadaa’ ykn ‘gabbaruu’ kun salaata, sooma, zakaa fi hajjii qofa irratti kan daangeffamee miti. Garuu, jireenya guutuu keessatti waan Rabbiin jaallatuu fi itti gammadu hunda, niyyaa qulqulluun hojjechuu of keessatti qabata. Fakkeenyaaf:
✅️Hojii halaal (kan heeyyamame) hojjechuu.
✅️Haqa dubbachuu fi ragaa ba’uu.
✅️Maatii ofii kunuunsuu.
✅️Ollaafi fira wajjin hariiroo gaarii qabaachuu.
✅️Warra rakkataniif birmachuu.
✅️Beekumsa barbaaduu fi barsiisuu.
✅️Amala gaarii qabaachuu
✅️Amanammummaa.
✅️Wanti hojjennu hundi, yoo Rabbiif niyyanne, ibaadaa ta’a.
2. #Bakka_Bu’aa (Khaliifaa) Ta’uu: Kaayyoo isa lammaffaa kan isa duraa wajjin walqabatu, ilmi namaa lafa kanarraatti ‘Khaliifaa’ ykn bakka bu’aa ta’ee muudamuusaati. Kunis itti gaafatamummaa guddaa qaba.
وَإِذۡ قَالَ رَبُّكَ لِلۡمَلَٰٓئِكَةِ إِنِّي جَاعِلࣱ فِي ٱلۡأَرۡضِ خَلِيفَةࣰۖ قَالُوٓاْ
Yeroo Gooftaan kee malaa’ikootaan “dhugumatti, Ani (ilmaan namaa) dachii keessatti bakka bu’aa (khaliifaa) taasisuufan jira” jedhes [yaadadhu]. [Al-Baqarah 2:30]
Dirqama bakka bu’ummaa kana keessatti kan argaman: Lafa kunuunsuu fi misoomsuu, Qabeenya uumamaa tiksuu, biqiltuu dhaabuu, naannoo qulqulluu taasisuu, Haqaa fi haqamummaa lafa irratti diriirsuu, Miidhaa fi cunqursaa dhabamsiisuu, Seera Rabbii lafa irratti hojiirra oolchuu, Jireenya hawaasaa qajeelfama Rabbii irratti hundaa’ee gaggeessuu.
3. #Qormaata: Jireenyi addunyaa kun iddoo qananii ykn boqonnaa isa dhumaa osoo hin taane, iddoo qormaataati. Rabbiin ilma namaa uumee, filannoo bilisaa (free will) kenneefii, akka inni ajaja Isaa hordofee fi dhoorkaa Isaa irraa fagaatu laaluuf.
ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلۡمَوۡتَ وَٱلۡحَيَوٰةَ لِيَبۡلُوَكُمۡ أَيُّكُمۡ أَحۡسَنُ عَمَلࣰاۚ وَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡغَفُورُ
(Rabbiin) Isa eenyuu keessantu irra toltuu akka hojjatu isin qoruuf jecha du’aafi jireenya uumeedha. Innis injifataa, araaramaadha. [Al-Mulk 67:2]
Qormaatni kun rakkinoota, qananii, hiyyummaa, durummaa fi wantoota jireenya keessatti nama mudatan hunda of keessatti hammata. Ilmi namaa haalota kanneen keessatti akkamitti akka Rabbiif ajajamu ilaallama.
4. #Galma_Dhumaa: Jireenya Aakhiraa (Jannata Argachuu)
Kaayyoon kun hundi gara galma dhumaatti geessa: Jireenya Aakhiraa (Jireenya Boodaa). Addunyaan kun bakka hojiiti, Aakhiraan immoo bakka mindaati. Namni kaayyoo uumama isaa beekee, Rabbiif ajajamee, qormaata addunyaa kanaa obsaan dabarse, mindaa isaa Jannata argata. Jannatni iddoo qananii bara baraati. Namni immoo kaayyoo isaa dagatee, Rabbiif fincilee, fedha lubbuu isaa qofa hordofe, adabbii isaa Jahannam (Ibidda Azaabaa) keessatti argata.
Walumaagalatti, akka Islaamummatti, kaayyoon uumama ilma namaa; Rabbiin tokkicha gabbaruu (Ibaadaa) dha.
Kanaanis gammachuu fi mindaa bara baraa (Jannata) Aakhiratti argachuu dha.
Kanaaf, jireenyi ilma namaa akka Islaamummatti tapha ykn waan tasa uumame osoo hin taane, hiikaa fi galma guddaa kan qabuudha.
Categories