Sahaabaan hadiisni kun irratti naanna’u kun sahaabaa guddaa dha. Hariiroon isaa Nabii Muhammad ﷺ waliin baay’ee cimaa fi dhihoodha. Akkasumas inni warra jalqaba Islaamummaa fudhatan keessaa tokko, warra seenaa amantii kana keessatti waan hedduu jalqaba ta’an galmeessisan keessaa isa tokko.
Inni hariiroo kabajamtuu lama walitti qabaan Nabii Muhammad ﷺ waliin. Tokko, inni ilma intala obboleettii abbaa ergamaa rabbiiti (ilma adaadaa isaati) dha; haati isaa Umaymah bint Abd al-Muttalib, isiinis adaadaa Nabii Muhammad ﷺ ti. Gama biraatiin immoo inni soddaa ergamaa rabbiiti; obboleettiin isaa Zaynab bint Jahsh jaartii Nabii Muhammad ﷺ turte, isiinis haadha mu’miniintotaa keessaa isii takka.
Inni akkasumas gama jihaadaatii fi qindoomina waraanaa keessatti dursa qaba ture; inni nama jalqaba Islaama keessatti alaabaan (liwaa’) itti kennamuu ture.
Inni sahaabaa kabajamaadha: Abdullah ibn Jahsh al-Asadi dha.
Abdullah ibn Jahsh al-Asadi yeroo dheertuu dura Islaamummaa seene; osoo Nabi Muhammad ﷺ mana Daar al-Arqam bakka da’waa itti godhe san hin dhaqin duraahuu Islaamummaa fudhate. Kanaaf inni warra jalqaba Islaamummaa fudhatan keessaa isa tokko, warra jalqaba alaabaa iimaanaa baadhatan keessatti ni lakkaa’ama.
Yeroo Nabii Muhammad ﷺ Muslimootaaf gara Madinah hijraa (baqannaa) godhuu hayyame—amanti isaanii tikfachuuf jecha rakkoo fi cunqursaa Quraysh irraa dheessuuf—Abdullah ibn Jahsh al-Asadi warra dura fudhatan keessa ture. Haa ta’u malee, inni nama lammaffaa hijraa godhe ture; kan isa dura godhe tokko qofa, inni immoo Abu Salamaadha.
Hijraan isaaf waan haariya hin turre, yookaan muuxannoo haariya jireenya isaa keessatti hin turre; inni duraanuu maatii isaa keessaa gariin wajjin gara Al-Habasha hijraa godhee ture, amantii isaa tikfachuuf jecha cunqursaa irraa baqachuuf.
Garuu hijraan isaa gara Madinah bal’ina caalaa fi bu’aa guddaa qabdi turte; maatii isaa hunda—ijoollee, firoota, dhiiraa fi dubartoota, gurguddoo fi xixiqqoo—waliin ba’e. Hanga manni isaa guutuun mana iimaanaa ta’ee mul’atutti, qabeenyi isaa immoo qabiilaa Islaamaa fakkaatee mul’ate.
Akkuma isaan Makkah irraa ba’anitti, haalli manneen isaanii ni jijjiirame; manneen sun duwwaa fi onnee nama nyaatu ta’an, qilleensi keessa isaanii bubbisa, hulaan isaaniis sagalee sodaachisaa dhageessisuun sosso’a, akka waan maatiin isaanii isaan dhiisanii deemanitti booyan fakkaatu.
Yeroo gabaabaa booda, hooggantoonni Quraysh keessaa gariin naannolee Makkah keessa naanna’anii ilaaluuf bahan; Muslimoota keessaa eenyutu hafee fi eenyutu deeme adda beekuuf. Isaan Abu Jahl fi Utbah ibn Rabi’ah turan.
Yeroo Utbah ibn Rabi’ah manneen warra Banu Jahsh duwwaa fi qilleensi keessa isaanii bubbisu argutti, Abu Jahl tuqee akkana je’e: “Manneen isaanii duwwaa ta’ee jira; akka maatii isaaniitti booyu jiran fakkaatu.”
Abu Jahl immoo itti deebisee, akka jabinaa fi akkasumas jibbiinsaan: “Eenyu ta’aniiti isaan manneen isaaniitiis kan isaaniif booyan?!” je’e.
Ergasii hojii isaa irra darbe; harka isaa mana Abdullah ibn Jahsh al-Asadi irratti kaa’e. Manichi Makkah keessatti mana bareedaa fi qabeenyaan guddaa tokko ture. Innis keessa fi qabeenya isaa akkasitti ofii isaatii abbaa itti ta’ee fayyadamuu eegale, akka qabeenyi kan isaa ta’etti.
Yeroo Abdullah ibn Jahsh al-Asadi haala isaa Nabi Muhammad ﷺ tti himu, Nabiin isa tasgabbeesse; bakka bu’ummaan guddaan isaaf akka kennamu waadaa seeneef. Innis hayyee je’een: “Akka hin gammadinitti, Rabbiin mana kana bakka busuun mana Jannataa tokko siif haa kennu?” Inni immoo “Aammin” je’e. Nabiinis “Inni siif ta’ee jira” je’een. Kana booda qalbiin isaa tasgabbooyte, onneen isaa immoo nagiya arkatte.
Inni Madiinaa keessatti tasgabbaa’uu jalqabuun dura, rakkoo fi dadhabina hedduu isa mudateen booda boqonnaa argachuu hin dandeenye; qormaata guddaa tokko itti dhufe, kan jireenya isaa keessatti isaaf hamaa ture keessaa isa tokko.
Nabii Muhammad ﷺ sahaabota isaa saddeet hojii waraanaa keessaa tokko, kan Islaama keessatti akka dura ta’aa ta’uuf, filate. Isaan keessa Abdullah ibn Jahsh al-Asadi fi Sa’d ibn Abi Waqqas turan. Nabiin sahaabootaan akkana je’e itti hime: “Ani isinirratti namoota beelaa fi dhugaatii irratti obsa qabaniin godhe” je’een. San booda Abdullah ibn Jahsh al-Asadi isaan irratti amiirummaan kennamteef; inni nama jalqaba amiirummaa waraana Muslimoota irratti argate ture.
Categories