Kutaa 4ffaa
• Ija gaqqabataa namni kharaarra taa’u arra. ija gaqqabataa arra namni kharaarra taa’u. tokkoffaa wannummaan khararra taa’uufuu maali! arra namni waan adda addaa laaluufi. dubartii achii baatee achi seentu laaluufi gaafiin hin jirtu tana kheessa. nama magaalaa kheessa deemu gosa hedduu jira aboo laalikhaa tanafaa, aboo tunfaan hin bareedduu masha allah awoo dubbii ajaa’ibaati ja’a, aboo warra eessaati sa mucaan tun dhihuma tanaan arkee haariyaa seenee ja’aa bar, laaluufi wanni namni khararra taa’uuf. makhiinaa namaa ta gaddeemtu, ta ol deemtu makhiinaa tana hoo eenyuu bite sa aboo tun faan ta ajaa’ibaati immoo abaluu bitee awoo dura deemee bar waan akkana akkanaa laaluufi namni tun hundi laaggaa fitinaa siffiddu qabdii beekhi tun hundi fitinaa siffiddu qabdi qabeenya khee kha qabdutti akka hin gammanne si gooti qana’aa akka hin qabaanne si gooti miskiinummaa qalbii siffiddi ta namaa tana laaltee atii ifii teetiif jireenyi kheetuu fatanaa kheessa jira namuu fatanaa kheessa jiraa beekhi kha makhiinaan deemu sanilleen fatanaa kheessa jira fatanaan namaa wal haa dhabduu malee.
• ( لقد خلقنا الانسان في كبد )
Ilma namaa fatanaa kheessa uumnee ja’a rabbiin s.w gaafa dura garaa haadhaatii baaturraa eegalee namni fatanaa kheessa jira achumaa booyaa gabbaha booyichaan eegala jiruma tanaahuu gaafa achii khe’e daaddee baxxaq baxxaq ja’a achi kufa achii ka’a achi kufa qabsoodha jiruun khalaas achii hogguu khe’ee tapha eegale maaltu dhufa haati maaf waan akkanaa hin godhin jattee garafti achii barnoota seena hojii manaatii jira cinqii jira hojii manaa tana ni dabara fatanaa jira ministirii jinnii achii as guuri gaafa achii eeybifamee behees hojii barbaada haariyatti si fiizaa qabatee bakka cufa deema fatanaadha tuniis achi seena managerri isaa maaf sa’aa lamatti hin seenin aboo ati maaf sa’aa dabarsita miindaan kee murame tana osoo firraa eeguu jiraata namni jireenyi duniyaa qabsoodhaa jachu ammoo ija tee gadhiistee laaluun akka ati jireenya khee khana tuffattu akka ati jireenya Rabbiin sii qoode jaalachuu dhabdee rabbii wajjin wal loltu si gooti aboo abaluus nagiya jiraa abaluus nagiya jiraa aboo anuma qofaa ta biraa kheessa jira maali musiibaan na buute maali balaan na buute jireenya khee khana ni jibbita ammoo yo qalbiin as deebitee laalte waan namni san hin qabne ta ati qabdu dila takkaa jira qananii Rabbiin nama tanii kannin ta siif kanne dila takkaa jira abbaan qabeenyaa qabeenya qabaachuu mala garuu nyaata barbaade nyaachuu hin dandahu nyaata barbaade nyaachuu hin dandahu.
• ( ولا تمدن عينيك الى ما متعنا به )
Waan isaan itti qananiisne tana hin laalinii je’e rabbi s.w jaartii babbareedduu khannineefii qabeenya babbareedaa khannineefii jara kaafiraa khana waan isaani ballisne tana hin laalinii je’e duniyuma tanarratti akka itti qanani’aniif khannineef malee qananii biraa kheessa hin jiranii je’e rabbiin s.w akkuma aayata biraa keessatti himetti rabbiin s w
( ومن اعرض عن ذكري فان له معيشه ضنكا ونحشره يوم القيامه اعمى قال ربي لما اشرتني اعمى وقد كنت بصيرا قال كذلك اتتك اياتنا فنسيتها وكذلك اليوم تنسى )
Duniyaa tanarratti namni rabbi kafare namni haqa rabbii wallaale nama Islaamaa tahuus dilii kheessa khute kha dilii gurguddoo hunda dalage takkaa shirkii cufa kha dalage namni san duniyaarrattuu jireenya cinqii isa jiraachisnaa je’e rabbi s.w osoo qabeenya qabuu moo ee osoo qabeenya qabuu osoo beekkamtii qabuu moo ee osoo beekkamtii qabuu urjii addunyaa tanaa ta amma ja’an tana haa tahu yoo fadhe urjii duniyaa silaa sahaaboota rasuulaati s.a.w warra diin khana duniyaa tana waliin gehee khute garuu dalagaa sheeyxaanaatirraa sheyxaanni urjii nama biraa nu fakkeessee nu dura khaaye warra sheeyxaanaaf bitamu.
• Namni arra ijaan rahaa barbaada ija isaa gadhiisee rahaan san qalbii dhaqqabuu hin dandeessu namni arra gurraan wallee adda addaa dhaggeeffachuu fi asoosama jaalalaa dhaggeeffachuu fi waan akkanaatiin gammachuu barbaada wanni san ammoo qomasaarra hin geessu gammachuu irraa hin agaru maalif jannaan bakki gammachuu arkataniin qalbiidha gaa bakki gammachuu arkataniin qalbiidha malee ijaa miti qalbiidha malee gurraa miti haraam dalaga namni khe’ee farshoo dhuga zinaa dalaga waan adda addaa dalaga gammachuu hin agaru maalif qalbiidha bakki gammachuu barbaadaniin obboleeyyan bakka sanii dhabe namni arraan tana irra guddaan warri beekkamaa addunyaa kun maal tehe farshoo adda addaa dhugaa maal figgadhiisa rahaa barbaada fooriyyaa namni addunyaarraa fooriyyuuf san hogguu laallu gammachuun sanii achii hin hafneef nu fakkaattiimii wallaahi cinqi jira namni san khe’ee maal godha hoggaa gale diraga adda addaa khana figgadhiisa farshoo adda addaa dhuga waan adda addaatiin qaama isaa hadoocha cinqii jireenyaa ta kheessa jiru tana irraanfachuuf kha nuti raha jira seenu inni cinqi jira tana figgadhiisa taan figgadhiisa boodarra sammuun isaatuu nagiya hin qabdu nama akkasii.
• Faayidaan ija gaqqabachuu maali tokkoffaa haraam irraa tiiyfamuudha lammaffaa jaalala duniyaatiin osoo hin sakhaalamne waan rabbiin siif qoode akka jaalattu si gooti ija tee gaqqabachuun sadaffaa khushuu’a namaa fiddi ija gaqqabachuun namni ija gaqqabatu khushuu’a qaba afraffaa ija gaqqabachuun qalbii namaa qulqulleeysiti qalbiin namaa ni qulqullooyti qalbiin namaa tun akka daawwitii adiidha waraqaa adii takkaahuu namni hoggaa dilii dalage tuqaa gurraattii irra tuqama hoggaa dilii dalage tuqaa gurraattii irra tuqama lakka dili daddeebi’aa deemuun namni osoo irraa hin toowbanne diliin wal duubaan lakka dalaguun qalbiin isaa tun gurraachoomtee walii galti duboo obboleeyyan islaamaa hoggaa khana rasuul a.s.w maal je’e
( كالكوزي مجخيه )
Akka bircuqqoo gaggaragalchanii taatii je’e qalbiin namaa bircuqqoon tun waa itti qicachuudhaaf ol garagaltee taa’uu qabdi waan itti qicattu siif fuuti yoo gaggaragalchite hoo ta kheessa jirtuus kheessaa gannaqamti ta gubbaan itti neeyxuus gubbarra yaati malee gad hin seentu ilma namaa akkas taha hoggaa diliin qalbii isaa dukkaneessite.
• Bircuqqoon tun waa itti qicachuudhaaf ol garagaltee taa’uu qabdi waan itti qicattu siif fuuti yoo gaggaragalchite hoo ta kheessa jirtuus kheessaa gannaqamti ta gubbaan itti neeyxuus gubbarra yaati malee gad hin seentu ilma namaa akkas taha hoggaa diliin qalbii isaa dukkaneessite achi booda gara galchee yaada wanni ati biratti fokkattu isa bira bareeddu wanni ati bira bareedduu isa bira fakkottu masjiida dhaquu salaatuu qur’aana qara’uu kana badawumma laalaahuu akka nama boodatti hafee aadaa amata 1400 duraa akka nama saniin deemuu laalaa jachu ammoo wanti tun faayidaa isiin qabdu rahaa isiin qabdu tana irraa cufaadha inni ammoo dubartiirra harka khaayyatee deemuu mana caffaraa dhiichisee if waraabee gadhiisuu farshoo adda addaa dhuguu gubboo khannuu gubboo fudhachuu dubartiin isa jala yaa’uu tana hariifumma laala namni qalbiin isaa gaggaragaltee waan jirtuuf jecha khanaaf duboo obboleeyyan islaamaa ija gaqqabachuun qalbiin namaa akka qulqullooytee teessu gooti.
• Gaaf tokko imaamu shaafi’iin gaafa qur’aana haffazu sheekha isaa wakiil bira dhaqe walaloodhaan kaaye maal je’e
( شكوت الى وكيع سوء حفظي وارشدني الى ترك المعاصي واخبرني بان العلم نور ونور الله لا يغطي )
Sheekha khiyya wakiil bira dhaqeetiin itti himee je’e yaa sheekha dhihoo tana maali arra hifziin najjabaattee qur’aana arra dadhabee duraan daqiiquma xiqqottiin haffazee kha’aa arra na dheeratee maalii je’e maal je’e
( وارشدني الى ترك المعاصي )
Dilii dhiisii naan je’ee je’e diliitu akkana si godhee dilii dhiisii diliirraa fagaadhuu
( واخبرني )
Naaf hime
( بان العلم نور )
Ilmiin tun nuura laal yaa shaafii ilmiin tun nuuraa beekhi naan je’ee je’e nuurri rabbii ammoo nama dilii dalaguuf hin kannamuu rabbi diliirraa nuhaa fageessu obboleeyyan islaamaa.
• Rasuul a.s.w maal je’e nama osoo haraam tokko laaluu fadhuu osoo laaluus danda’uu osoo carraa qabuu ijasaa tana dirqiin nama irraa gaqqabe rabbiin mi’aa iimaanaa bakka buusaafii je’e rabbiin nama san mi’aa iimaanaa yoom agarre obboleeyyan yoom agarre mee laali arraan tanarraa laali ammarraa osoo waan takka laaluu feetuu ija irraa gaqqabi wallaay mi’aa san hogguus si dhagayamti hoggus firra agarta mi’aa san mi’aa iimaanaa ta inni itti qanani’u takka rabbiin bakka buusaafii je’e rabbiin warra itti dalagu nuhaa godhu.