Categories
Uncategorized

Hadiisa jechuun maali?

Deebii
Hadiisa jachuun hiika walii galaatti  jachaa fii gocha gama nabiitti hirkifame hunda, jachaa fii gocha sahaabaa kan isa biratti dalagamee Nabiin irraa callise dabalatee inni (  iqraara) ja’ama .
Akkasuma jachaa fi gocha Sahaabaa fii Taabi’aallee ni dabalata akka  hiika kanaatti. Bifa uumaama isaatii fii bifa haala isaallee ni dabalata.

Akka hiika kophaatti ammoo jachaa fii gocha Sahaabaa fii Taabi’aa hin dabalatu
Maqaalee isaa
Hadiisa
Khabara
Asara
Sunnaa
Yoo hiika walii galaa fudhanne hundinuu tokkuma,yoo hiika kophaa fudhanne khabarri hadiisarra ballaadha kan sahaabaa fii taabi’aa dabalata.  Asarri ammo Sahaabaa fii taabi’a qofarratti gabaabbata.
Ammaaf asumatti dhaabnee gara yoom barreeyfameetti dabarra.

HADIISNI YOOM BARREEYFAME?

Hadiisni  akkuma quraanaa yeruma Nabiyyallaah Mohammed sallallaahu aleeyhi wasallam duniyaarra jirurraa eegalee ,eega inni deemee gadaa sahaabaa fii taabi’aa barreeyfamuu itti fufe hanga dhuma jaarraa 1ffaa bakka takkatti walitti qabamutti eegas booda xiqqo xiqqoon baballachaa hanga  kitaabban hadiisaa barreeyfamanii asriin riwaayaa dhumtutti fufe.

Bakka tanatti yaada lamaatu ka’a hadiisa waan quraana malee jiru barreeysuu dhoorkuu fii hadiisa barreeysutti ajaju.

Kha dhoorku

Hadiisa Abii sa’iid al khudrii ka muslim gabaase”لا تكتبوا عني، ومن كتب عني غير القرآن فليمحه، وحدثوا عني ولا حرج، ومن كذب علي متعمداً فليتبوأ  مقعده من النار “
Quraana malee waan biraa narraa hin barreeysinaa Namni  quraana male waan biraa  narraa barreeyse haa haquu , ammoo afaanumaan hadiisa narraa odeeysaa rakkoo hin qabuu ammoo namni  hoggaa odeeysu san kijiba itti dabale mana isaa jahannamirraa qopheeyfatee jiraachuu haa hubatuu.

Ragaan hadiisa barreeysaatti ajaju

2 Hadiisa Abdallaah binu Amrii kan Abuu daawuud fii Ahmad odeeysan
عن عبد الله بن عمرو قال :
“كنت أكتب كل شيء أسمعه من رسول الله صلى الله عليه وسلم أريد حفظه، فنهتني قريش وقالوا: تكتب كل شيء تسمعه من رسول الله، ورسول الله بشر يتكلم في الغضب والرضا؟! فأمسكت عن الكتاب، فذكرت ذلك لرسول الله صلى الله عليه وسلم، فقال: اكتب، فوالذي نفسي بيده، ما خرج مني إلا الحق.”
“Ani Ergaa Rabbiirraa waaniin dhagahe hunda niin barreeysa  haffazuu barbaaduuf jacha , Qureeyshiin  Ergaan Rabbii ilma namaatii yeroo Aaree fii yeroo gammade waa dubbachuu malaa hin barreeysin naan jannaaniin barruurraa if qabeetiin  ergaa Rabbii itti gaafadhe . Ergaan Rabbii isa Lubbun tiyya harka isaa jirtuun sii kakadhaa Afaan kiyya keeysaa waan haqaa malee hin bahuu barreeysi naan jana dhoorkitee

2 guyyaa fathii makkaa ergaan Rabbii erga gorsee fixe booda gurbaan warra yaman kha Abii shaah ja’amu tokko “Naa barreeysaa yaa ergaa Rabbii” jannaan”barreeysaaf “ja’e ergaan Rabbii

3. Hadiisa Raafi’i binu khadiik kha Ahmed gabaase

عن رافع بن خديج رضي الله عنه قال:

> “قلنا: يا رسول الله، إنا نسمع منك أشياء أفنكتبها؟ قال: اكتبوا، ولا حرج”
Hadiisa dhoorkuu fii itti ajaju kana mataa walitti qabuuf jachi ulamaa hedduudha.Gabaabsinee  yaada ulamaa sadihii haa fudhannuu
1.Hadiisni duraa shaaramaadha kuni hadiisni hadiisa shaaruuf ragaadha jalqaba amrii dhoorkee eegas itti ajaje.
Yaada ibnu Quteeybaati(ت276ه)تأويل مختلف الحديث ص: 412

2.Dhoorkaan dhufte hadiisaa fii quraana  walkeeysatti barreeysurraahi akka nama qara’urratti walin hin fakkaanneef yaada Khaxxaabiiti(ت388ه) في معالم السنن )4/184)
3. Jalqaba hijraati namni hadiisaan quraanarraa shaakhalamuun yeroo hin amanamne san
Yaada Raamahurmuuziiti (ت369ه(Muhdasul faasil  beeyna Al raawii wal waa’ii kheeysatti.( 386)

Eega yaada sadeen kana fudhanne booda  ragaalee Hadiisni zamana Nabiyyallaah Mohammed barraahuurratti qaceelchan hanga tokko haa tuuynuu
1 . Walii galtee hudeey biyyaa
2. Ergaawwan Nabiin gara moototaatti erge
3. Sahiifatu Aliyyii binu Abii xaalib
4. Sahiifatu Asaadiqaa ta Abdallah binu Amrii ta hadiisa 1000 tokko if keeysaa qabdu
4. Sahiifatu Sa’ad bunu Ubaadaa
5. Sahiifatu Jaabir binu Abdallah  ta qataadaan sahiifaa isaa haffazuurra suuraa baqaraa haffazuutu irra caala ja’u
6. Sahiifatu Abdallah binu Abbaas
Sahiifatu zeeydi binu sabit
7. Walii galtee Madiinaa fi kkf hundi hadiisni osoo nabiin jiruu barraahuurratti qaceelchan

Gaaffiilee hafteef itti fufa………

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *