{"id":44,"date":"2025-11-20T20:15:18","date_gmt":"2025-11-20T20:15:18","guid":{"rendered":"https:\/\/ijabanaa.com\/afaanoromoo\/quraanaa-fi-saayinsiin-ammayyaa-waaee-orbiitii-maal-jedhu\/"},"modified":"2025-11-20T20:15:18","modified_gmt":"2025-11-20T20:15:18","slug":"quraanaa-fi-saayinsiin-ammayyaa-waaee-orbiitii-maal-jedhu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ijabanaa.com\/afaanoromoo\/quraanaa-fi-saayinsiin-ammayyaa-waaee-orbiitii-maal-jedhu\/","title":{"rendered":"Qur&#8217;aanaa fi Saayinsiin Ammayyaa Waa&#8217;ee Orbiitii Maal jedhu?"},"content":{"rendered":"\n<p>Qur&#8217;aanaa fi Saayinsiin Ammayyaa waa&#8217;ee Orbiitii ilaalchisee maal dubbatan. Yeroo Kana jennu, Qur&#8217;aanaa fi Saayinsiin tokko jechuu keenyaa miti. Garuu waan Qur&#8217;aanni Waggoota 1400 dura dubbate, kan Saayinsiin ammayyaa itti qaqqabe dubbachuu keenya malee. Yoo Qur&#8217;aanaa fi Saayinsiin tokko kan jennu taate dogooggora guddaadha. Wanti Nuti waa&#8217;ee kanaa irratti ibsuu barbaanne waan Qorannoon Saayinsii ammayyaa itti qaqqabe kan Qur&#8217;aanni waggoota 1400 dura dubbate ifa Gochuu dha. Mee bakka lamatti qoodnee waa&#8217;ee Orbiitii (Falaka) jedhu kana haa ilaalluu:<br><br>1. Waa&#8217;ee Orbiitii (Falak):\u00a0 Qur&#8217;aanni waa&#8217;ee sochii aduu, ji&#8217;aa fi qaamolee samii biroo yeroo dubbatu, jecha addaa fi hiika gadi fagoo qabu fayyadama. &#8220;Falak&#8221; Jechi kun afaan Arabiffaatiin waan geengoo ykn daandii maramaa agarsiisa.<br>Aayatoonni armaan gadii dhimma kana ifa godhu:<br>A. Aayata &#8220;Kullun fii Falakin Yasbahuun&#8221;<br>Aayanni kun Qur&#8217;aana keessatti iddoo lamatti irra deddeebi&#8217;amee dhufe, kunis barbaachisummaa isaa agarsiisa: Suuraa Al-Anbiyaa&#8217;, Aayata 33:<br>&#8220;\u0648\u064e\u0647\u064f\u0648\u064e \u0627\u0644\u0651\u064e\u0630\u0650\u064a \u062e\u064e\u0644\u064e\u0642\u064e \u0627\u0644\u0644\u0651\u064e\u064a\u0652\u0644\u064e \u0648\u064e\u0627\u0644\u0646\u0651\u064e\u0647\u064e\u0627\u0631\u064e \u0648\u064e\u0627\u0644\u0634\u0651\u064e\u0645\u0652\u0633\u064e \u0648\u064e\u0627\u0644\u0652\u0642\u064e\u0645\u064e\u0631\u064e \u06d6 \u0643\u064f\u0644\u0651\u064c \u0641\u0650\u064a \u0641\u064e\u0644\u064e\u0643\u064d \u064a\u064e\u0633\u0652\u0628\u064e\u062d\u064f\u0648\u0646\u064e&#8221;<br><br>Hiika: &#8220;Inni (Rabbiin) Isa halkan, guyyaa, aduu fi ji&#8217;a uumeedha. Hundinuu daandii (orbiitii) ofii isaanii keessa daaku (socho&#8217;u).&#8221;<br>Suuraa Yaasiin, Aayata 40 ttis akkana jedha:<br>&#8220;\u0644\u064e\u0627 \u0627\u0644\u0634\u0651\u064e\u0645\u0652\u0633\u064f \u064a\u064e\u0646\u0628\u064e\u063a\u0650\u064a \u0644\u064e\u0647\u064e\u0627 \u0623\u064e\u0646 \u062a\u064f\u062f\u0652\u0631\u0650\u0643\u064e \u0627\u0644\u0652\u0642\u064e\u0645\u064e\u0631\u064e \u0648\u064e\u0644\u064e\u0627 \u0627\u0644\u0644\u0651\u064e\u064a\u0652\u0644\u064f \u0633\u064e\u0627\u0628\u0650\u0642\u064f \u0627\u0644\u0646\u0651\u064e\u0647\u064e\u0627\u0631\u0650 \u06da \u0648\u064e\u0643\u064f\u0644\u0651\u064c \u0641\u0650\u064a \u0641\u064e\u0644\u064e\u0643\u064d \u064a\u064e\u0633\u0652\u0628\u064e\u062d\u064f\u0648\u0646\u064e&#8221;<br><br>&#8220;Aduun ji&#8217;a qaqqabachuun (bakka isaa bu&#8217;uun) isaaf hin malu; halkanis guyyaa hin dursu. Hundinuu daandii (orbiitii) ofii isaanii keessa daaku (socho&#8217;u).&#8221;<br><br>Ibsa Aayata Kanaa: Kullun-Hundinuu): Jechi kun aduu, ji&#8217;a, fi akkuma aayata duraa irraa hubannutti, qaamolee halkan uumaman (urjoota) fi lafa (sababni halkan fi guyyaan lafa irratti uumamuuf) of keessatti hammata. Kana jechuun qaamni samii hundi sochii keessa jira jechuudha.<br><br>Falak &#8211; Orbiitii\/Daandii) jechuudha. Akkuma olitti ibsame, kun daandii geengoo, kan maramaa ta&#8217;e agarsiisa.<br>Yasbahuun jechuun Ni daaku jechuudha. Jechi kun Arabiffatti sochii qaama tokkoo kan ofuma isaatiin ofirra naanna&#8217;aa deemu agarsiisa. Akkuma nama bishaan keessa daakuu jechuudha. Kunis aduun, jiinii fi lafti yeroo orbiitii isaanii keessa deeman, ofirraas naanna&#8217;uu (rotation) isaanii agarsiisa. <br><br>Dinqiin isaa, jechi Yasbahuun jedhu gara duubaatti yoo dubbifames &#8220;Yasbahuun&#8221; ta&#8217;a.\u00a0 Kunis sochii irra deddeebii fi kan hin dhaabbanne agarsiisuu danda&#8217;a.<br><br> Yaada &#8220;Aduun ni Socho&#8217;a&#8221; Jedhu; Hanga jaarraa dhihoo asitti, saayintistoonni Awurooppaa aduun bakka tokko dhaabbatti (static) jedhanii amanu turan. Garuu Qur&#8217;aanni ifatti aduunis akka sochootu ibsa.<br>Suuraa Yaasiiin, Aayata 38 irratti:<br>&#8220;\u0648\u064e\u0627\u0644\u0634\u0651\u064e\u0645\u0652\u0633\u064f \u062a\u064e\u062c\u0652\u0631\u0650\u064a \u0644\u0650\u0645\u064f\u0633\u0652\u062a\u064e\u0642\u064e\u0631\u0651\u064d \u0644\u0651\u064e\u0647\u064e\u0627 \u06da \u0630\u064e\u0670\u0644\u0650\u0643\u064e \u062a\u064e\u0642\u0652\u062f\u0650\u064a\u0631\u064f \u0627\u0644\u0652\u0639\u064e\u0632\u0650\u064a\u0632\u0650 \u0627\u0644\u0652\u0639\u064e\u0644\u0650\u064a\u0645\u0650&#8221;<br><br>&#8220;Aduun iddoo murtaa&#8217;e) kan isheedhaaf murameef ni fiigdi (socho&#8217;a). Kun murtoo (Rabbi) Injifataa, Beekaati.&#8221;<br>Jechi &#8220;Tajrii&#8221; jedhu ni fiigdi jechuudha. Aduun bakka tokko dhaabbachuu ishee Qur&#8217;aanni ni morma.<br>Walumaagalatti: Qur&#8217;aanni ifaan ifatti, Qaamonni samii (aduu, ji&#8217;a, urjoota, lafa) hundi ni socho&#8217;u. Tokkoon tokkoon isaanii daandii (orbiitii) mataa isaanii qabu.<br>Sochiin isaanii akka daakuuti, kunis ofirra naanna&#8217;uu fi orbiitii keessa deemuu agarsiisa.<br>Aduun bakka tokko hin dhaabbattu, isheenis orbiitii mataa ishee qabdi.<br><br>2. Ilaalcha Saayinsii Ammayyaa: Orbiitii fi Sochii Samii;\u00a0 Saayinsiin ammayyaa ragaa qabatamaa hedduun wantoota Qur&#8217;aanni waggaa 1400 dura ibse kana itti qaqqabeera.<br>Qaamni Samii Hundi ni Socho&#8217;a: Yaada &#8220;wantoonni samii hin socho&#8217;an&#8221; jedhu durii, saayinsiin kuffiseera. Aduun, pilaanetoonni ishee (lafa dabalatee), ji&#8217;oonni isaanii, fi urjoonni hundi sochii walxaxaa keessa jiru.<br><br>\u2705\ufe0fOrbiitiiwwan (Daandiiwwan):<br>-Jiini\u00a0 lafa naanna&#8217;a.<br>-Lafii fi pilaanetoonni biroo aduu naanna&#8217;u.<br><br>-Aduun mataan ishee bakka tokko hin dhaabbattu! Akkuma Qur&#8217;aanni jedhe, aduun sirna pilaanetootaa ishee (Solar System) guutuu waliin, wiirtuu gaalaaksii keenyaa (Milky Way Galaxy) naannofti. Saffisa tilmaamaan 220 km\/sekondii ta&#8217;uun socho&#8217;a. Naannoo tokko guutuu gochuuf waggoota miliyoona 230 itti fudhata.<br>-Gaalaaksiin keenya (Milky Way) mataan isaas ni socho&#8217;a. Gara gaalaaksii biroo kan &#8220;Andromeda&#8221; jedhamuutti saffisa guddaan siqaa jira.<br>\u2705\ufe0fSochii &#8220;Daakuu&#8221; (Rotation and Revolution):<br>-Lafri: Yeroo aduu naannoftu (revolution), ofirras ni naannofti (rotation). Kun halkan fi guyyaa uuma.<br>-Ji&#8217;a: Yeroo lafa naanna&#8217;u, ofirras ni naanna&#8217;a. Sababa kanaaf, nuti yeroo hunda fuula ji&#8217;aa isa tokko qofa agarra.<br>-Aduun: Ofirras ni naannofti.<br>\u2705\ufe0fSeera Uumaa (Physical Laws): Sochiin kun hundi akka tasaa miti. Seerota fiiziksii kan akka harkisa lafaa (gravity) fi seera sochii Newton hordofee adeema. Qur&#8217;aanni kana &#8220;Taqdiirul-&#8216;Aziizil-&#8216;Aliim&#8221; (Murtoo Injifataa, Beekaati) jechuun ibsa. Kunis sirna (system) uumamaa kan herrega sirrii fi seera cimaan hoogganamu ta&#8217;uu isaa agarsiisa.<br><br>Akkuma waa&#8217;ee boca lafaa irratti argine, dhimma orbiitii irrattis ilaalchi Qur&#8217;aanaa fi saayinsii ammayyaa guutummaatti wal-simu. Qur&#8217;aanni yeroo saayinsiin hawaa hin jirreetti ragaa sirrii fi ifa ta&#8217;e kenne. Fkn, aduun bakka tokko akka hin dhaabbanne ibsuun isaa, dinqii Qur&#8217;aanaa kan biraati. Kunis ammas ragaa Qur&#8217;aanni jecha uumaa addunyaa kanaa ta&#8217;uu isaa mirkaneessudha.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qur&#8217;aanaa fi Saayinsiin Ammayyaa waa&#8217;ee Orbiitii ilaalchisee maal dubbatan. Yeroo Kana jennu, Qur&#8217;aanaa fi Saayinsiin tokko jechuu keenyaa miti. Garuu waan Qur&#8217;aanni Waggoota 1400 dura dubbate, kan Saayinsiin ammayyaa itti qaqqabe dubbachuu keenya malee. Yoo Qur&#8217;aanaa fi Saayinsiin tokko kan jennu taate dogooggora guddaadha. Wanti Nuti waa&#8217;ee kanaa irratti ibsuu barbaanne waan Qorannoon Saayinsii ammayyaa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"pagelayer_contact_templates":[],"_pagelayer_content":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-44","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ijabanaa.com\/afaanoromoo\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ijabanaa.com\/afaanoromoo\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ijabanaa.com\/afaanoromoo\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ijabanaa.com\/afaanoromoo\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ijabanaa.com\/afaanoromoo\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ijabanaa.com\/afaanoromoo\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ijabanaa.com\/afaanoromoo\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ijabanaa.com\/afaanoromoo\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ijabanaa.com\/afaanoromoo\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}